چند حکایت کوتاه و کمتر شنیدهشده از عبید زاکانی با توضیح و معنی به شرح ذیل است. اینها بیشتر از لابهلای آثار او در اخلاقالاشراف و لطایفالحکایات آمدهاند و کمتر در کتابهای درسی یا نقلهای عمومی دیده میشوند:
گویند قاضیای بر منبر نشسته بود و مردم را پند میداد. گفت:
«ای مردم! دروغ گفتن گناهی عظیم است. هرگز دروغ مگویید!»
ناگاه در همین حال، یکی از خادمانش درآمد و گفت: «ای قاضی! شترت گریخته است.»
قاضی فریاد زد: «هر که شتر مرا بازآورد، فلان درهم مزد دارد!»
مردی برخاست و گفت: «من شتر تو را یافتهام.»
قاضی پرسید: «کجاست؟»
گفت: «هماکنون از این کوچه میآید!»
قاضی بیدرنگ از منبر فرود آمد و دوید.
مردمان گفتند: «ای قاضی! مگر تو ما را از دروغ گفتن نهی نکردی؟»
قاضی گفت: «آری، اما دروغ گفتن منکر است و شنیدن دروغ واجب!»
نکته: عبید در این حکایت به طنز، نفاق و ریاکاری برخی عالمان زمانه را نشان میدهد.
مردی خری را به حمام برد تا او را بشوید. خر از گرما و بخار در رنج شد.
مردان حمام گفتند: «ای مرد! اینجا جای مردم است، نه جای خر!»
صاحب خر گفت: «خاموش باشید! این خر از بسیاری مردم لایقتر است، چه بسا مردانی که در خریت از او افزونند.»
نکته: در پس خنده، کنایهای به نادانی برخی مردمان که ظاهر انسانی دارند ولی رفتارشان از حیوان نیز پستتر است.
مردی با خرسی دوستی گرفت. هر جا میرفت، خرس را با خود میبرد.
روزی مرد در سایه درختی بخفت و خرس بر سر او ایستاده بود تا مگسها را براند.
مگسی بر چهرهی مرد نشست. خرس سخت در خشم شد. سنگی بزرگ برگرفت و بر مگس زد.
مگس بپرید و سر دوستش درهم شکست.
نکته: دوستی نادان از دشمن دانا زیانبارتر است.
فقیهی زهد و پرهیزکاری خویش را به رخ مردم میکشید و میگفت: «من هرگز گوشت نمیخورم.»
روزی کسی او را دید که پنهانی کباب میخورد.
گفت: «ای فقیه! مگر تو نگفتی گوشت نمیخوری؟»
فقیه گفت: «آری، من نمیخورم، این گربهی من است که گوشت میخورد. من تنها نگاه میکنم که حیف نشود!»
نکته: کنایهای است به ریاکاری و خودفریبی.
سگی گوشت در دهان داشت. سایهی خویش در آب دید، گمان برد گوشت دیگری است.
برای گرفتن آن دهان گشود، گوشت خود در آب افتاد و از هر دو بینصیب شد.
نکته: طمعکاری سبب از دست دادن داشتههای واقعی میشود.
همانطور که میبینی، عبید زاکانی با زبانی طنزآلود اما ساده، عیبهای بزرگ انسانی چون ریا، نادانی، طمع، حماقت و دنیاپرستی را آشکار میکند
تبلیغات افزایش بازدید و افزایش فروش در ارم بلاگ
مشاهده
وبلاگ "قَـنـد و پَـنـد"
